Karahantepe — Heykeller Odası
Göbeklitepe'nin kırk kilometre güneyinde, insanlık tarihini ikinci kez yeniden yazan kardeş kutsal alan.
Eğer Göbeklitepe bir katedralse, Karahantepe de onun mahzenidir — samimi, figüratif ve MÖ on birinci binyıl için neredeyse şaşırtıcı derecede insani.
İlk olarak 1997'de yüzey araştırması yapılan ve 2019'dan bu yana T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Taş Tepeler Projesi kapsamında sistematik olarak kazılan Karahantepe, Göbeklitepe ile aynı kireçtaşı sırtı üzerinde, kuş uçuşu on beş kilometre güneyde yer alır. Daha meşhur kardeşi kabartma tekniğiyle oyulmuş hayvan figürleriyle konuşurken, Karahantepe insan bedeniyle konuşur: tamamen üç boyutlu, gerçek boyutlu ve varlığıyla neredeyse meydan okuyan bir dille.
On bir sütun, izleyen bir yüz.
Yerleşimdeki en çok fotoğraflanan buluntu, ana kayaya oyulmuş odadır. Zeminden on bir fallik sütunun yükseldiği bu oda, bir nişin içinden bakan, kapüşonlu ve yılanı andıran gözlere sahip tek bir insan başı tarafından izlenir. Bu, şimdiye dek ortaya çıkarılan erken Neolitik heykeltıraşlığın en dikkat çekici örnekleri arasındadır.
Erken Neolitik dönemden dikkate değer bir insan figürü.
2023'te Karahantepe'de keşfedilen ve şu an Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi'nde sergilenen yaklaşık 2,3 metre boyundaki kireçtaşı figür —erkek, iskeletimsi kaburgaları görünen, elleriyle kendi uyluklarını kavrayan— yerleşimin en çarpıcı insan formu tasvirlerinden biri ve erken Neolitik heykeltıraşlığın istisnai bir örneğidir. Odada geçirilen bir sabahın ardından onunla yüz yüze gelmek, Şanlıurfa'da geçen bir günün anlam kazandığı andır.
Göbeklitepe ile birlikte lüks bir günlük gezi.
- 08:00 — Hava ısınmadan ve tur otobüsleri gelmeden, açılış saatinde Göbeklitepe.
- 10:30 — Fıstık ağaçlarının arasından güneye, Karahantepe'ye doğru yolculuk.
- 11:00 — Lisanslı profesyonel bir rehber eşliğinde özel Karahantepe ziyareti ve uzman yorumları; ziyaret, yerleşimin güncel açılış koşullarına ve yönetmeliklerine tabidir.
- 13:30 — Taş tonozlu bir avluda çiğ köfte ve Urfa kebabından oluşan geç bir öğle yemeği.
- 16:00 — Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi: oturan heykelle yüz yüze gelme anı.
Klaus Schmidt'in mirası.
1953 — 2014
Bunların hiçbiri —ne Karahantepe, ne Taş Tepeler Projesi, ne de her dünya tarihi kitabının yeniden yazılan ilk bölümü— bu tepede Klaus Schmidt olmasaydı var olmayacaktı. Alman arkeolog, 1994 yılında bir çobanın tavsiyesi üzerine Göbeklitepe sırtlarında yürüdüğünde, otuz yıldır yapılan önceki bir yüzey araştırmasının gözden kaçırdığı şeyi tek bir sabahta fark etti: topraktan çıkan T şeklindeki taşlar, Stonehenge'den yedi bin yıl daha eski, anıtsal Çanak Çömleksiz Neolitik sütunların uçlarıydı.
“Önce tapınak, sonra şehir.”— Klaus Schmidt, Neolitik anlatının tersine çevrilmesi üzerine
- 1953
Forchtenberg, Baden-Württemberg'de doğdu. Erlangen ve Heidelberg'de tarih öncesi ve klasik arkeoloji eğitimi aldı, Yukarı Mezopotamya'nın Çanak Çömleksiz Neolitik dönemi üzerine uzmanlaştı.
- 1983
Harald Hauptmann yönetiminde Fırat kıyısındaki Nevalı Çori'de saha çalışmalarına başladı. Çanak Çömleksiz Neolitik döneme ait evleri kazarak kariyerini belirleyecek olan kültürel ufukla ilgili uygulamalı deneyim kazandı.
- 1994
Yerel bir çoban olan Mehmet Yıldız, bir tepedeki garip oyma taşlardan bahseder. Schmidt ertesi sabah tepeyi ziyaret eder ve T şeklindeki sütunların Neolitik döneme ait olduğunu birkaç saat içinde anlar. 1963'ten beri yapılan yüzey araştırmaları, bu alanı bir Bizans mezarlığı olarak değerlendirip göz ardı etmişti.
- 1995
Schmidt, Alman Arkeoloji Enstitüsü (DAI) adına Göbeklitepe'de sistematik kazıları başlattı. Proje yirmi yıl sürecek ve din ile kentleşmenin hakim zaman çizelgesini alt üst edecekti.
Klaus Schmidt ekibine T-biçimli sütunlarla çevrili yapıları anlatırken, Göbeklitepe, 1995
- 2007
Yayımladı Sie bauten die ersten Tempel C.H. Beck tarafından yayımlanan eser dünya çapında tercüme edildi. Kitap, avcı-toplayıcıların Göbeklitepe'yi tamamen ritüel amaçlı bir merkez olarak inşa ettiğini savunarak, yerleşik “önce şehirler, sonra tapınaklar” modelini temelinden sarstı.
Klaus Schmidt, 2007'deki Göbeklitepe kazısı sırasında oyma bir T-biçimli sütunun tozunu fırçalarken
- 20 Temmuz 2014
Şanlıurfa'da çalışırken 60 yaşında geçirdiği kalp krizi sonucu aniden vefat etti. Almanya'da defnedildi, ancak entelektüel mirası, ölümünden beş yıl sonra kazılan Karahantepe'deki heykeller odası da dahil olmak üzere Taş Tepeler'in her kazı alanında yaşamaya devam ediyor.
Kaynaklar
Schmidt, Göbeklitepe'nin yalnız olmadığından her zaman şüphelenmişti. Vefatından beş yıl sonra Karahantepe'de ana kayadan çıkarılan heykeller odası, onun çalışmalarının doğrudan entelektüel mirasçısıdır. Her ziyaretimizde, kazı gününün sonunda oturmayı sevdiği güneydeki bankta duraklarız. Burada bir plaket yok. Olmasına gerek de yok.
Anma yazısının tamamını okuyun
Dünyanın bilinen en eski anıtsal ritüel alanlarından bazılarını size özel bir turla gezin.
Taş Tepeler'deki özel seyahatlerimiz Göbeklitepe, Karahantepe ve Şanlıurfa'nın arkeolojik koleksiyonlarını lisanslı profesyonel rehberlik, uzman liderliğinde yorumlama ve özenle koordine edilmiş ziyaretlerle bir araya getiriyor. Herhangi bir uzman görüşmesi veya özel düzenleme, resmi izne, ören yeri yönetmeliklerine ve müsaitlik durumuna tabidir.