Sayburç — Taşa Oyulmuş İlk Hikâye
Bir köy avlusunun altına gömülü, insan sanatının bilinen en eski anlatısal sahnelerinden birini barındıran toplumsal bir yapı.
On bir bin yıl önce, Sayburç'ta birisi taş bir bankın üzerine bir hikâye oydu— ve 2021'de tek bir öğleden sonra, tarih öncesi sanatın neler yapabileceğine dair düşüncelerimizi yeniden yazdı.
Sayburç, Şanlıurfa'nın altmış kilometre batısında, Taş Tepeler sırtının güney kanadında, hâlâ yaşamın sürdüğü bir köyün avlularında yer almaktadır. İstanbul Üniversitesi'nden Dr. Eylem Özdoğan tarafından 2021'den bu yana kazılan alanda, yarısı ana kayaya oyulmuş dairesel bir toplumsal yapı ve bu yapının kireçtaşı bankının iç yüzü boyunca, şimdiye kadar bulunan en eski anlatısal sahnelerden biri gün yüzüne çıkmıştır.
Beş figür. Tek sahne. Tek hikâye.
Bankın sağında, kendisini kalçalarından kavramış iki hırlayan leoparın eşlik ettiği bir erkek figürü durmaktadır. Solda ise güçlü bir aurochs, kıvrılmış bir yılanın üzerine doğru boynuzlarını indirir. Münferit motifler olarak değil de bir bütün olarak okunduğunda, bu beş karakter tek bir kompozisyonu oluşturur: insan elinin resimlerle bir hikâye anlatmaya yönelik bilinen en eski girişimi. Bu bulgu, Antiquity dergisinin Aralık 2022 sayısında yayımlanmış olup, bugün sanat tarihinde bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir.
Yazıdan önce Sayburç vardı.
Göbeklitepe bize anıtsal mimariyi, Karahantepe ise gerçek boyutlu ilk insan heykelini verdi. Sayburç ise bize çok daha mahrem bir şey sunuyor: Taş Tepeler halkının sadece dünyayı yontmakla kalmayıp, onun hakkında hikâyeler de anlattığına dair kanıtlar. Kompozisyon, Uruk'taki ilk çivi yazısı tabletinden yedi bin yıldan daha uzun bir süre önce, tutarlı bir ölçek ve ortak bir zemin çizgisiyle soldan sağa doğru okunuyor.
Sahne ister bir mit, av, erginleme töreni veya köken hikâyesi anlatsın, grameri gayet açıktır: okunmak üzere düzenlenmiş, birbiriyle ilişkili bir figürler dizisi.
Dünyanın ilk hikâyesiyle baş başa sakin bir sabah.
Sayburç, biletle girilen bir anıt değil, hâlâ yaşamın sürdüğü bir köyde devam eden bir kazı alanıdır. Ziyaretler önceden yapılacak düzenlemelere, resmi izinlere ve yerel koşullara bağlıdır ve garanti edilemez. Mümkün olan durumlarda Sumera Expeditions, resmi onaya ve müsaitliğe bağlı olarak uzmanlarla görüşmeler veya özel erişim imkânları ayarlayabilir. Ziyaretleri günün serin saatlerinde planlıyor ve her zaman Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi'ndeki kabartma kopyalarını ve buluntuları aceleye getirmeden, uzun uzun inceleme fırsatıyla birleştiriyoruz.
- 07:30 — Köy kahvesinde kahve; talep üzerine ve müsaitliğe bağlı olarak yerel uzmanlarla bir görüşme ayarlanabilir.
- 08:30 — Uzman yorumları eşliğinde Sayburç toplumsal yapısı ve bank kabartması.
- 11:00 — Fıstık bahçeleri arasından şehre geri dönüş.
- 15:00 — Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi: Karahantepe ve Göbeklitepe bağlamında kabartmanın kopyası.
Dünyanın ilk hikâyesini, oyulduğu bankın üzerinde okuyun.
Sayburç'u, Göbeklitepe, Karahantepe ve Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi'ni kapsayan, lisanslı profesyonel rehberlik ve uzman liderliğindeki yorumlamalarla zenginleştirilmiş iki günlük özel bir programla birleştiriyoruz.